Nadja Jovanović: Državne institucije i partijski pijuni guše umjetnost

nadja jovanovicFoto: Mario Topić
U doba „selfieja“, kad kulturom (kao i svim drugim područjima) dominiraju ekstrovertirani, nametljivi, brbljavi likovi, a djela su u drugom planu, prava je egzotika sresti nekoga tko se tako nevoljko eksponira kao Nadja Jovanović.

I nakon dugog razgovora što smo ga vodile u Boonici u zagrebačkoj Veslačkoj ulici, gdje je prije dva tjedna postavljena izložba njezinih fantastičnih radova (fantastičnih u svim značenjima te riječi), o ovoj slikarici ne znam reći puno. U Beogradu je završila Akademiju likovnih umjetnosti, a prije tri godine preselila se u Hrvatsku „iz ljubavnih razloga“. Od njezine šture biografije više govore naslovi slike: „The Unknown“, „Collective unconscious“, „Entropy“, koji daju naslutiti nešto o njezinoj kontemplativnosti, dubokom proživljavanju stvari koje se u verbalno uvijek prevode s velikim gubicima.

Rekli ste da vam je nelagodno predstavljati svoje radove onako kako ih se predstavlja u medijima: kroz portret autora snimljen u prostoru u kojemu su izloženi radovi. Zašto?

– Rekla bih da je većini umetnika to takođe neprijatno iskustvo , samo je pitanje kako se ko nosi sa tim i na koji način uspeva izgraditi svoju ulogu, medijsku personu. Pitam se koliko je uopšte moguće izgraditi odnos prema nečijem radu bez identifikacije sa ličnošću određenog umetnika? Danas je forma postala bitnija od sadržaja. Za mene je formalnost nasilna, jer je nametnuta u svim mogućim područjima. Želim izbeći tu vrstu teatralnosti. Ove slike jesu moj štit od toga.

Što bi za vas bio idealan kvalitetan odnos publike s vašim radovima?

– Idealno bi bilo da upravo slike mogu preneti misao kojom se uspostavlja komunikaciju sa publikom. Mislim da je odnos prema nečijem radu nešto što se gradi dugo, ukoliko očekujemo kvalitet.

Razgovarajući u Boonici, složili smo se da je govorenje o vizualnoj umjetnosti zapravo jedan oblik prevođenja – s tim da se u tom prijevodu iz vizualnog u verbalno jako puno toga gubi. Možete li ovo komentirati?

– Gotovo je nemoguće verbalno prevesti jezik slike. Svaki pokušaj interpretacije naprosto izobliči apstraktni sadržaj slike. Slika ima svoj mentalni jezik koji se transformiše u zavisnosti od posmatrača, onoga koji projektuje sadržaj. Za mene je prostor slike metafizički prostor tišine.

Meni su se ove slike učinile narativno potentnima. To je, rekli ste, potpuno pogrešan dojam.

– Nije baš potpuno pogrešno. U ovim slikama nema određenog, jasnog narativa, ili neke priče koja treba da se otkrije . Ove slike su prazne u tom smislu, i verovatno zbog toga navode pojedinca da popuni tu prazninu svojom pričom. To je upravo način na koji slike komuniciraju. Suočavanje sa slikom je upravo suočavanje sa tim praznim prostorom, jedini glas, zvuk koji ćete čuti je eho vaših misli.

U mom doživljaju ove izložbe, ključne riječi kojima bih opisala teme vaših radova bile bi: nedostatak komunikacije, depersonaliziranost modernog svijeta, otuđenost. I tu sam na krivom tragu?

– Komunikacija i dalje postoji, iako se svela na svoj najbanalniji oblik, neke suvoparne, bazične razmene informacija, u kome čovek dobija formu praznog kostima, koja postaje njegov identitet. U toj predstavi on je somnabulist, nesvestan svojih akcija, razapet između jave i sna, uhvaćen u zamku percepcije (koja postaje opšte prihvaćena forma egzistencije), otuđen od samog sebe.

Jedna od poveznica u novom ciklusu portreta je i magla ili dim koji povezuje, na primjer, prazna lica ljudi u odijelima. Što je za vas taj dim kojim je uspostavljena komunikacija između ovih likova?

– Taj dim, magla je vizualizacija misli o iluzornosti. Oblak iluzije koji prikriva prazninu. Tu sliku sam intenzivno proživljavala u snovima, kao nešto čije se postojanje ne može definisati, dakle nešto kao obmana, privid. Ona prožima te prazne, nedovršene otvorene konture, prikriva i uvodi nas u veliko nepoznato .

U jednom ste intervjuu rekli da dosad niste imali potrebu izlagati, da niste imali ništa bitno za reći. Što se u međuvremenu promijenilo?

– Verovatno sam se ja promenila. Kada se bavite slikarstvom , vi ste u konstantnom traganju za nekim “sagovornikom”, ko će dati slici neku novu dimenziju, ili vam otkriti nešto čega niste bili svesni, upotpuniti vašu percepciju. Tako slika dobija novi život i novo značenje. Međutim, najpre je potrebno znati šta vi to tražite, i šta vas zanima, ja sam tek sada postala sigurnija u to. Naravno, nemam očekivanja da se to može odmah dogoditi. To je proces koji podrazumeva dugotrajni rad.

Školovali ste se u Beogradu, a danas živite u Zagrebu. Koliko su, u pogledu umjetnosti, ta dva grada slična, a koliko su različita?

– U pogledu klime u kojoj se razvija i živi umetnost su dosta slični. Mislim na opšte stanje u kulturi u kojoj su državne institucije izgubile svaki smisao. Njima upravljaju preko noći postavljeni članovi određenih partija, koji u skladu sa svojim ideologijama i onim što im se nalaže, cenzurisu i dezavuišu umetnost i kulturu, kao što je slučaj sa direktorom kulturnog centra Novog sada, zbog čije aktivnosti umetnici povlače svoje izložbe i bojkotuju ovu ustanovu. Slična stvar se dešava i u Zagrebu povodom Salona mladih. Ono sto je takođe slično, i jedini put koji ima svoju budućnost je osnivanje raznih nezavisnih umetničkih asocijacija, udruga i prostora. Razlike su uvek individualne, kao i pojednici koji se bave umetnošću.

U kojoj vas je mjeri oblikovalo podrijetlo, život na Balkanu?

– Sadržaj mojih slika donekle proizilazi iz te socijalne stvarnosti u kojoj živimo. I ako ona nije vezana isključivo za Balkan, to je globalni problem. Bez obzira gde smo rođeni i gde živimo, na nas život će razne okolnosti uticati u toj meri u kojoj im dozvolimo. Ja imam odlične odbrambene mehanizme.

Maja Hrgović

Imate mišljenje? Iskažite ga!
Loading...

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More